سوره انعام (۶)

مكى و شامل يكصد و شصت و پنج آيه

به‏نام خداوند بخشنده مهربان


ستايش و بزرگداشت فقط اختصاص به خدا دارد كه آسمان‏ها و زمين را خلق كرد و تاريكى و نور را برقرار كرد. باز افراد بى‏ايمان براى خداوندشان شريك درست مى‏كنند.(۱)

او وجودى است كه شما را از گِل آفريد و مدتى براى زندگى كردن شما قرار داد. مدتى كه پيش او معلوم است، با وجود اين شما شك مى‏كنيد.(۲)

او در آسمان‏ها و زمين خدا است. پنهان و آشكار شما را مى‏داند و از كارهاى شما آگاه است.(۳)

هيچ آيه‏اى از آيات خداوندشان براى آن‏ها نيامد، مگر اين‏كه از آن روگردان بودند.(۴)

وقتى حق براى آن‏ها آمد منكر آن شدند. خبر عذابى كه آن را مسخره مى‏كردند براى آن‏ها خواهد آمد.(۵)

آيا نديدند كه چقدر از امت‏هايى را كه قبل از آن‏ها بودند نابود كرديم؟ به آن‏ها قدرت‏هايى داده بوديم كه به شما نداده‏ايم. بارانى مداوم بر آن‏ها نازل كرديم و نهرها از زير پايشان روان ساختيم، و آن‏ها را به علت گناهانشان نابود كرديم و بعد از آن‏ها مردم ديگرى بوجود آورديم.(۶)

اگر به تو نوشته‏اى در ورق كاغذى نازل كنيم كه آن را با دست‏هايشان لمس كنند، مسلماً افراد بى‏ايمان مى‏گويند: اين سحر واضحى است.(۷)

گفتند: چرا فرشته‏اى به او نازل نشده؟ اگر ما فرشته‏اى مى‏فرستاديم كار تمام شده بود و مهلتى به آن‏ها داده نمى‏شد.(۸)

و اگر او را فرشته‏اى مى‏ساختيم حتماً او را به صورت انسانى مى‏ساختيم و باز همان شبهه‏اى كه براى آن‏ها وجود دارد بر جا مى‏ماند.(۹)

پيغمبران قبل از تو را هم مسخره كردند درنتيجه همان عذابى كه مورد تمسخر آن‏ها قرار داشت آن‏ها را فرا گرفت.(۱۰)

بگو: در زمين بگرديد و نگاه كنيد عاقبت كسانى‏كه منكر عذاب ما بودند چه شد.(۱۱)

بگو: آنچه در آسمان‏ها و زمين است مال چه كسى است؟ بگو: مال خدا است. خدا رحمت را بر خودش واجب ساخته تا شما را در روز قيامت كه شكى در آن نيست جمع كند. كسانى‏كه خودشان را دچار ضرر كردند (دچار عذاب قيامت ساختند) ايمان نمى‏آورند.(۱۲)

آنچه در شب و روز آرامش مى‏يابد مال خدا است و او شنوا و دانا است.(۱۳)

بگو: آيا غير از خدا كه آفريننده آسمان‏ها و زمين است ياورى براى خود بگيرم؟ در صورتى كه او به ديگران غذا مى‏دهد و كسى به او غذا نمى‏دهد. بگو: به من دستور داده شده كه بيشتر از همه تسليم حكم و نظر خدا باشم و از مشركين نباشم.(۱۴)

بگو: من اگر از فرمان خدا سرپيچى كنم از عذاب روز بزرگ مى‏ترسم.(۱۵)

كسى‏كه در روز قيامت عذاب از او برگردانده شود خدا به او رحم كرده و اين موفقيت آشكارى است.(۱۶)

اگر خدا ضررى به تو برساند كسى جز خود او نمى‏تواند آن را برطرف كند و اگر خيرى به تو برساند، او قادر به هر كارى است.(۱۷)

او بر بندگانش تسلط دارد و حكيم و آگاه است.(۱۸)

بگو: شهادت چه كسى بالاتر است؟ بگو: خدا بين من و شما شاهد است و اين قرآن به من وحى شده تا با آن شما و كسى كه اين قرآن به او مى‏رسد را از عواقب كار خطا بترسانم. آيا شهادت مى‏دهيد كه با خدا معبودهاى ديگرى وجود دارد؟ بگو: من چنين شهادتى نمى‏دهم. بگو: فقط او معبود يگانه است و من از چيزهايى كه شريك خدا مى‏سازيد بيزارم.(۱۹)

كسانى‏كه به آن‏ها كتاب داده‏ايم پيغمبر را مى‏شناسند، همان‏طور كه بچه‏هايشان را مى‏شناسند. كسانيكه خودشان را دچار ضرر كرده‏اند ايمان نمى‏آورند.(۲۰)

كيست ظالم‏تر از كسى‏كه دروغى را سر هم كند و از قول خدا بگويد يا منكر آيات او شود؟ ظلم‏كنندگان رستگار نمى‏شوند.(۲۱)

روزى كه همه آن‏ها را جمع كنيم، به آنان‏كه براى خدا شريك ساختند مى‏گوييم: شريكانى كه گمان مى‏كرديد كجا هستند؟(۲۲)

حرف آن‏ها فقط اين خواهد بود كه به خدا كه مالك ما است قسم كه مشرك نبوديم.(۲۳)

ببين چگونه به خود دروغ گفتند و شريكانى كه براى خدا مى‏بافتند گم شدند.(۲۴)

عده‏اى از آن‏ها ظاهراً به تو گوش مى‏دهند، ولى ما بر دل آن‏ها پوششى قرار داده‏ايم تا آن را نفهمند و گوششان را سنگين كرده‏ايم. هر معجزه‏اى هم ببينند به آن ايمان نمى‏آورند تا آن‏جا كه وقتى پيش تو بيايند با تو مجادله مى‏كنند. كافران مى‏گويند: اين قرآن فقط داستان گذشتگان است.(۲۵)

آن‏ها مردم را از آن باز مى‏دارند و خودشان هم كنار مى‏كشند. آن‏ها فقط خود را هلاك مى‏كنند ولى نمى‏دانند.(۲۶)

اگر وقتى كه آن‏ها را كنار آتش نگه داشته‏اند ببينى مى‏گويند: اى كاش برگرديم و آيات خداوندمان را انكار نكنيم و از مؤمنين باشيم.(۲۷)

براى آن‏ها آنچه قبلاً مخفى مى‏كردند آشكار شد. اگر برگردانده شوند حتماً به آنچه از آن نهى شده‏اند برمى‏گردند. آن‏ها دروغ مى‏گويند.(۲۸)

گفتند: چيزى غير از زندگى اين دنيا وجود ندارد و ما دوباره زنده نمى‏شويم.(۲۹)

اگر وقتى را كه در مقابل خداوندشان نگه داشته مى‏شوند ببينى كه خدا به آن‏ها مى‏گويد: آيا اين حق نيست؟ مى‏گويند آرى، به خدا قسم. خدا به آن‏ها مى‏گويد: به علت كفرى كه داشتيد عذاب را بچشيد.(۳۰)

كسانى‏كه منكر ديدار خدا شدند ضرر كردند. وقتى كه قيامت ناگهانى فرا رسد مى‏گويند: افسوس كه ما در دنيا كوتاهى كرديم و آن‏ها بار گناهان خود را بر دوش مى‏گيرند. بارى كه برمى‏دارند بد است.(۳۱)

زندگى دنيا فقط بازى و سرگرمى است و مسلماً خانه آخرت براى افراد باتقوى بهتر است. آيا نمى‏فهميد؟(۳۲)

مى‏دانيم حرف‏هايى كه مى‏زنند تو را غمگين مى‏كند. آن‏ها منكر تو نمى‏شوند بلكه افراد ظالم منكر آيات خدا مى‏شوند.(۳۳)

پيغمبران قبل از تو هم مورد انكار قرار گرفتند ولى در مقابل انكارى كه شدند استقامت ورزيدند و تا موقعى كه يارى ما شامل حال آن‏ها شد مورد آزار قرار گرفتند. تغييردهنده‏اى براى كلمات خدا وجود ندارد. مسلماً خبر پيغمبران براى تو آمده است.(۳۴)

اگر قبول نكردن آن‏ها براى تو سنگين است چنانچه مى‏توانى نقبى در زمين يا نردبانى در آسمان پيدا كن و براى آن‏ها معجزه‏اى بياور. اگر خدا مى‏خواست همه آن‏ها را هدايت مى‏كرد، پس از جاهلان نباش.(۳۵)

فقط كسانى‏كه گوش شنوا دارند دعوت تو را اجابت مى‏كنند. مردگان را خدا زنده مى‏كند، بعد آن‏ها را پيش خدا برمى‏گردانند.(۳۶)

گفتند: چرا معجزه‏اى از طرف خداوندش براى او نازل نشده؟ بگو: خدا قادر است كه معجزه‏اى نازل كند ولى بيشتر آن‏ها اين را نمى‏دانند.(۳۷)

هيچ جنبنده‏اى در زمين و هيچ پرنده‏اى كه در هوا با بال‏هايش پرواز كند وجود ندارد مگر اين‏كه نوعى جاندار مثل شما است. ما در (اين) كتاب (در قرآن) چيزى را فروگذار نكرديم. آن‏ها پيش خداوندشان جمع مى‏شوند.(۳۸)

كسانى‏كه منكر آيات ما شدند كر و لال و در تاريكى هستند. خدا كسى را كه بخواهد گمراه مى‏كند و كسى را كه بخواهد بر راه راست قرار مى‏دهد.(۳۹)

بگو: اگر راست مى‏گوييد نظر شما چيست؟ اگر عذاب خدا يا قيامت بيايد آيا كسى را غير از خدا به كمك مى‏خوانيد؟(۴۰)

تنها او را به كمك مى‏خوانيد و او اگر بخواهد مشكلى را كه براى آن كمك مى‏خواهيد برطرف مى‏كند و شما چيزهايى را كه شريك او مى‏سازيد فراموش مى‏كنيد.(۴۱)

پيغمبرانى براى امت‏هاى قبل از تو فرستاديم و آن‏ها را دچار رنج و سختى كرديم شايد زارى كنند.(۴۲)

چرا وقتى عذاب ما به آن‏ها رسيد زارى نكردند؟ بلكه دلشان سخت شد و شيطان كارهايى را كه مى‏كردند در نظر آن‏ها آراست.(۴۳)

وقتى تذكرى كه به آن‏ها داديم فراموش كردند، درهاى هر چيزى را به روى آن‏ها باز كرديم تا وقتى كه از آنچه به آن‏ها داده شده بود شاد شدند. ناگهان آن‏ها را دچار عذاب كرديم، آن وقت آن‏ها مايوس شدند.(۴۴)

ريشه افراد ظالم قطع شد. ستايش فقط سزاوار خدا است كه صاحب‏اختيار همه مردم جهان است.(۴۵)

بگو: نظر شما چيست؟ آيا اگر خدا شنوايى و بينايى شما را بگيرد و بر دل‏هايتان مهر بزند (قدرت فكركردن را از شما بگيرد)، غير از خدا چه معبودى وجود دارد كه آن را به شما برگرداند؟ نگاه كن كه چگونه آيات را بيان مى‏كنيم و آن‏ها از آن رو برمى‏گردانند.(۴۶)

بگو: نظر شما چيست؟ اگر عذاب خدا به طور ناگهانى يا آشكارا به شما برسد آيا غير از اين است كه فقط ظالم‏ها نابود مى‏شوند؟(۴۷)

ما پيغمبرانمان را فقط براى مژده‏دادن و بيم‏دادن مى‏فرستيم. كسانى‏كه ايمان بياورند و كار خود را اصلاح كنند نه ترسى دارند نه غصه‏اى.(۴۸)

و كسانى‏كه منكر آيات ما شدند به علت اين‏كه نافرمانى كردند دچار عذاب مى‏شوند.(۴۹)

(اى پيغمبر،) بگو: من به شما نمى‏گويم كه گنج‏هاى خدا پيش من است و غيب نمى‏دانم و به شما نمى‏گويم كه من فرشته‏ام. من فقط از آنچه به من وحى مى‏شود پيروى مى‏كنم. بگو: آيا كور و بينا با هم مساوى هستند؟ آيا فكر نمى‏كنيد؟(۵۰)

به‏وسيله قرآن به كسانى‏كه مى‏ترسند از اين‏كه پيش خداوندشان جمع شوند هشدار بده كه غير از خدا ياور و شفيعى براى آن‏ها وجود ندارد، شايد پرهیزکار شوند.(۵۱)

و افرادى را كه صبح و شام خداوندشان را مى‏خوانند و رضاى او را مى‏خواهند از خود نران. ذره‏اى از حساب آن‏ها بر عهده تو نيست و ذره‏اى از حساب تو بر عهده آن‏ها نيست. اگر آن‏ها را از خود برانى از ستمكاران خواهى بود.(۵۲)

ما اين‏طور بعضى از آن‏ها را به‏وسيله بعضى امتحان كرديم تا بگويند: آيا اين‏ها افرادى هستند كه خدا از بين ما بر آن‏ها منت گذاشته؟ آيا خدا افراد سپاسگزار را بهتر نمى‏شناسد؟(۵۳)

وقتى افرادى كه به آيات ما ايمان دارند پيش تو آمدند بگو: سلام بر شما. خداوند شما رحمت را بر خودش واجب ساخته، هر كس از شما كه كار بدى از روى نادانى بكند و بعد از آن توبه نمايد و كار خود را اصلاح كند (بداند كه) خدا آمرزنده مهربان است.(۵۴)

ما آيات را اين‏طور توضيح مى‏دهيم تا راه افراد گناه‏كار معلوم شود.(۵۵)

بگو: من از اين‏كه افرادى را كه شما غير از خدا مى‏خوانيد بندگى كند نهى شده‏ام. بگو: من از دلخواه شما پيروى نمى‏كنم، چون در آن صورت گمراه شده‏ام و از كسانى‏كه راه صحيح را شناخته‏اند نخواهم بود.(۵۶)

بگو: من دليل روشنى از جانب خداوندم دارم ولى شما آن را قبول نمى‏كنيد. عذابى كه شما مى‏خواهيد زودتر برسد در اختيار من نيست. حكم آن فقط در اختيار خدا است. خداوند حقيقت را مى‏گويد و او بهترين قاضى است.(۵۷)

بگو: اگر آن عذابى كه شما مى‏خواهيد زودتر برسد در اختيار من بود، كار بين من و شما تمام شده بود. خدا افراد ظالم را خوب مى‏شناسد.(۵۸)

كليدهاى غيب پيش خدا است و كسى جز خدا آن را نمى‏داند. آنچه كه در خشكى و دريا است مى‏داند. هيچ برگى نمى‏افتد مگر اين‏كه خدا آن را مى‏داند، هيچ دانه‏اى در تاريكى‏هاى زمين و هيچ تر و خشكى وجود ندارد، مگر اين‏كه در كتابى روشن است.(۵۹)

اوست كه جان شما را در شب مى‏گيرد و كارهايى را كه در روز مى‏كنيد مى‏داند و شما را در روز بلند مى‏كند تا مدت معين عمر شما تمام شود. بازگشت شما پيش اوست، بعد شما را از كارهايى كه مى‏كرديد باخبر مى‏كند.(۶۰)

او بر بندگانش تسلط دارد و حافظينى براى شما مى‏فرستد تا موقعى كه مرگ يكى از شما برسد، فرستادگان ما جان او را مى‏گيرند و در اين كار كوتاهى نمى‏كنند.(۶۱)

بعد پيش مولاى حقيقى خودشان (خدا) برگردانده مى‏شوند. بدانيد كه حكم با خدا است و او زودتر از همه به حساب‏ها رسيدگى مى‏كند.(۶۲)

بگو: چه كسى وقتى او را با التماس و پنهانى به كمك مى‏خوانيد شما را از تاريكى‏هاى خشكى و دريا نجات مى‏دهد؟ و مى‏گوييد: اگر ما را از اين وضع نجات بدهى از سپاسگزاران خواهيم بود.(۶۳)

بگو: خدا شما را از اين وضع و هر غمى نجات مى‏دهد ولى شما باز شريكى براى او مى‏تراشيد.(۶۴)

بگو: او قادر است كه عذابى از بالاى سر شما يا از زير پاى شما بفرستد يا شما را دسته دسته كند و عذاب بعضى را به بعضى ديگر بچشاند. نگاه كن كه ما چگونه آيات را توضيح مى‏دهيم تا آن را بفهمند.(۶۵)

قوم تو قرآن را تكذيب كردند در صورتى كه قرآن حق است. بگو: من وكيل شما نيستم.(۶۶)

براى عملى‏شدن هر خبرى (مثل خبر عذاب يا قيامت) وقتى لازم است و اين حقيقت را خواهيد دانست.(۶۷)

وقتى كسانى را كه آيات ما را مسخره مى‏كنند ديدى، از آن‏ها رو برگردان تا درباره مطلب ديگرى صحبت كنند. و اگر شيطان باعث شد كه اين‏كار را فراموش كنى بعد از اين‏كه به يادت آمد با افرادى كه ظلم مى‏كنند منشين.(۶۸)

ذره‏اى از حساب آن‏ها بر عهده افراد باتقوى نيست ولى اين تذكرى براى آن‏ها است تا پرهیزکار شوند.(۶۹)

كسانى را كه دينشان را بازى و سرگرمى ساختند و زندگى دنيا آن‏ها را فريب داد به حال خود بگذار. فقط تذكر بده كه هر كس گرفتار اعمال خودش مى‏باشد و كسى غير از خدا ياور و شفيعى ندارد و هر تاوانى هم كه بدهد از او پذيرفته نمى‏شود. آن‏ها افرادى هستند كه گرفتار اعمال خودشان مى‏باشند. آن‏ها به‏خاطر كفرى كه ورزيدند، آب جوش و عذاب پردردى در پيش دارند.(۷۰)

بگو: آيا غير از خدا چيزى را كه نفع و ضررى براى ما ندارد به كمك بخوانيم و بعد از اين‏كه خدا ما را هدايت كرد به حال اول برگرديم؟ مثل كسى‏كه شيطان‏ها با وسوسه خود او را گمراه و در زمين سرگردان كرده‏اند در صورتى كه دوستانى دارد كه او را به راه صحيح دعوت مى‏كنند كه پيش ما بيا. بگو: هدايت خدا، هدايت واقعى است و به ما دستور داده شده كه تسليم صاحب‏اختيار همه مردم جهان باشيم.(۷۱)

و اين‏كه نماز را به پا داريد و از نافرمانى خدا بترسيد. خدا كسى است كه پيش او جمع‏آورى مى‏شويد.(۷۲)

اوست كه آسمان‏ها و زمين را به حق آفريده و روزى كه بگويد اين‏طور باش، همان‏طور خواهد شد. سخن او حق است و روزى كه در صور دميده شود فرمانروايى مال او است. داناى غيب و آشكار است و او حكيم و آگاه است.(۷۳)

وقتى را يادآورى كن كه ابراهيم به پدرش آزر گفت: آيا بت‏ها را معبود خود مى‏گيرى؟ من، تو و قومت را در گمراهى آشكارى مى‏بينم.(۷۴)

ما به ابراهيم اين‏طور ملكوت آسمان‏ها و زمين را نشان داديم تا از افرادى باشد كه يقين دارند.(۷۵)

وقتى تاريكى شب او را فراگرفت ستاره‏اى ديد، گفت: اين خداوند من است. چون غروب كرد گفت: من چيزى را كه غروب مى‏كند دوست ندارم (۷۶)

و چون ماه را ديد كه طلوع مى‏كند گفت: اين خداوند من است و چون غروب كرد گفت: اگر خداوندم مرا هدايت نكند از گمراهان خواهم بود.(۷۷)

چون خورشيد را ديد كه طلوع مى‏كند گفت: اين خداوند من است، اين بزرگ‏تر است. چون غروب كرد گفت: اى قوم من، من از آنچه شريك خدا مى‏سازيد بيزارم.(۷۸)

من مخلصانه تنها به كسى رو آورده‏ام كه آسمان‏ها و زمين را آفريد و من مشرك نيستم.(۷۹)

و قومش با او بحث كردند. ابراهيم گفت: آيا در مورد خدا با من بحث و بگومگو مى‏كنيد؟ در صورتى كه خدا مرا هدايت كرده و من از چيزهايى كه شريك خدا مى‏سازيد نمى‏ترسم، مگر اين‏كه خداوند من چيزى بخواهد. علم خداوند من همه چيز را دربرگرفته، آيا توجه پيدا نمى‏كنيد؟(۸۰)

چطور من از چيزهايى كه شريك خدا ساخته‏ايد بترسم؟ در صورتى كه شما از اين‏كه چيزهايى را شريك خدا ساخته‏ايد، كه هيچ دليلى براى شريك بودن آن‏ها بر شما نازل نشده، نمى‏ترسيد. اگر حقيقت را مى‏دانيد كداميك از ما دو دسته بايد خيالش راحت باشد؟(۸۱)

كسانى‏كه ايمان آوردند و ايمانشان را به شرك آلوده نكردند، خاطرشان جمع است و راه صحيح را شناخته‏اند.(۸۲)

اين دليل ما بود كه به ابراهيم در مقابل قومش داديم. درجات هر كس را كه بخواهيم بالا مى‏بريم. چون خداوند تو حكيم و دانا است.(۸۳)

و اسحاق و يعقوب را به ابراهيم داديم و همگى را هدايت كرديم و نوح را قبلاً هدايت كرديم. از نسل او داود و سليمان و ايوب و يوسف و موسى و هارون هستند. ما به نيكوكاران اين‏طور پاداش مى‏دهيم.(۸۴)

و زكريا و يحيى و عيسى و الياس همگى از افراد درستكار بودند.(۸۵)

و اسماعيل واليسع و يونس و لوط درستكار بودند و همگى را بر جهانيان برترى داديم.(۸۶)

و از پدرانشان و فرزندانشان و برادرانشان افرادى را برگزيديم و به راه راست هدايت كرديم.(۸۷)

اين هدايت خداست، هر يك از بندگانش را كه بخواهد به‏وسيله آن هدايت مى‏كند و اگر آن‏ها براى خدا شريكى مى‏ساختند، كارهايى كه مى‏كردند از بين مى‏رفت.(۸۸)

آن‏ها افرادى هستند كه به آن‏ها كتاب و حكم و نبوت داديم. اگر اين‏ها منكر آن شوند عده‏اى را وكيل آن مى‏سازيم كه منكر آن نيستند.(۸۹)

اين‏ها افرادى هستند كه خدا آن‏ها راه هدايت كرده، بنابراين هدايت آن‏ها را دنبال كن. بگو: من براى هدايت شما از شما مزدى نمى‏خواهم. قرآن فقط تذكرى براى افراد جهان است.(۹۰)

آن‏ها قدر خدا را آنطور كه سزاوار اوست نشناختند وقتى كه گفتند: خدا چيزى بر كسى نازل نكرده. بگو: چه كسى كتابى را كه موسى آورد و نور و راهنماى بشر بود نازل كرد؟ كتابى كه شما آن را به صورت كاغذهايى مى‏سازيد كه مقدارى از آن را آشكار مى‏كنيد و مقدار زيادى را پنهان مى‏كنيد و چيزهايى به شما ياد داده شده كه شما و پدرانتان نمى‏دانستيد. بگو: خدا آن را نازل كرده. بعد آن‏ها را بگذار تا با افكار باطل خود سرگرم باشند.(۹۱)

اين قرآن كتاب مباركى است كه ما آن را نازل كرديم كه كتاب‏هاى قبلى را تصديق مى‏كند. براى اين‏كه اهالى مكه و اطرافش را از عواقب كارهاى بد بترسانى. افرادى كه به آخرت ايمان دارند به آن ايمان مى‏آورند و مواظب نمازشان هستند.(۹۲)

كيست ظالم‏تر از كسى‏كه دروغى را به خدا نسبت دهد؟ يا بگويد: به من وحى شده، در صورتى كه چيزى به او وحى نشده باشد؟ و بگويد: من هم مثل آنچه خدا نازل كرده نازل مى‏كنم. كاش ستمكاران را در موقع جان‏كندن ببينى كه فرشتگان دست‏هايشان را براى گرفتن جان آن‏ها گشوده‏اند (و مى‏گويند): جانتان را بيرون كنيد، امروز به سبب اين‏كه به ناحق از قول خدا حرف مى‏زديد و از پذيرفتن آيات خدا خوددارى مى‏كرديد، عذاب خواركننده‏اى جزاى شماست.(۹۳)

يكى‏يكى پيش ما مى‏آييد همان‏طور كه بار اول شما را يكى‏يكى آفريديم و نعمت‏هايى كه به شما داديم پشت سر خود جا گذاشتيد و شفيعانى را كه مى‏پنداشتيد درباره شما با ما شريكند با شما نمى‏بينيم. رابطه بين شما پاره شده و شفيعانى كه مى‏پنداشتيد گم شده‏اند.(۹۴)

خدا دانه و هسته را مى‏شكافد، زنده را از بى‏جان خارج مى‏كند و بى‏جان را از جاندار، چنين وجودى خداى شما است. چگونه منحرف مى‏شويد؟(۹۵)

خدا شكافنده صبح است و شب را براى آرامش شما قرار داده و خورشيد و ماه را وسيله حساب كردن شما قرار داده. اين محاسبه دقيق خداوند توانا و دانا است.(۹۶)

اوست كه ستارگان را براى شما قرار داده تا به‏وسيله آن در تاريكى خشكى و دريا راه را پيدا كنيد. ما آيات را براى افراد دانا توضيح داده‏ايم.(۹۷)

اوست كه شما را از يك تن بوجود آورد و بعد قرارگاه و امانت گاهی قرار داد. ما آيات را براى افرادى كه مى‏فهمند توضيح داده‏ايم.(۹۸)

اوست كه باران را از آسمان نازل كرد و به‏وسيله آن هر نوع گياهى رويانديم و از آن جوانه‏هاى سبز پديد آورديم و از آن دانه‏هاى متراكم بوجود آورديم و از شكوفه خرما خوشه‏هاى نزديك به هم و باغ‏هايى از انگور و زيتون و انار شبيه به هم و بدون شباهت بوجود آورديم. به ميوه آن وقتى ميوه داد و رسيد، نگاه كنيد. در اين امور نشانه‏هايى براى افراد باايمان وجود دارد.(۹۹)

براى خدا شريكانى از جن درست كردند در صورتى كه آن‏ها را هم خدا آفريده و به سبب نادانى براى خدا پسران و دختران تراشيدند. خدا پاك و بالاتر از اين چيزهايى است كه مى‏گويند.(۱۰۰)

خدا پديدآورنده آسمان‏ها و زمين است. از كجا فرزندى دارد در صورتى كه همسرى نداشته؟ خدا هر چيزى را آفريده و هر چيزى را خوب مى‏داند.(۱۰۱)

اين خداست كه صاحب‏اختيار شماست. معبودى غير از او وجود ندارد. آفريننده هر چيزى است، بنابراين (فقط) بندگى او را بكنيد (بنده و مطيع محض و بدون چون و چراى دستورهاى هيچ‏كس جز او نباشيد). او وكيل هر چيزى است.(۱۰۲)

چشم‏ها او را نمى‏بينند در صورتى كه او چشم‏ها را مى‏بيند. او دقيق و آگاه است.(۱۰۳)

راهنمايى‏هايى از جانب خداوندتان براى شما آمد. هر كس بينا شد به نفع خودش است و كسى‏كه كوردل شد (نخواست حقيقت را ببيند) به ضرر خودش است. من نگهبان شما نيستم.(۱۰۴)

ما آيات را اين‏طور بيان مى‏كنيم، بگذار بگويندکه تو آن را ياد گرفته‏اى. ما آن را براى دانايان بيان مى‏كنيم.(۱۰۵)

از آنچه از جانب خداوندت به تو وحى شده پيروى كن. معبودى جز او نيست. و از مشركين روى بگردان.(۱۰۶)

اگر خدا مى‏خواست آن‏ها شرك نمى‏آوردند. ما تو را محافظ آن‏ها نساخته‏ايم و تو وكيل آن‏ها نيستى.(۱۰۷)

به آنان‏كه غير خدا را مى‏خوانند دشنام ندهيد چون آن‏ها هم از روى نادانى و دشمنى به خدا دشنام مى‏دهند. ما اين‏طور براى هر دسته‏اى عملشان را زينت داديم. بازگشت آن‏ها پيش خداوندشان است و او آن‏ها را از كارهايى كه مى‏كردند باخبر مى‏كند.(۱۰۸)

شديدترين قسم‏ها را به خدا خوردند كه اگر معجزه‏اى براى آن‏ها بيايد حتماً به آن ايمان مى‏آورند. بگو: معجزات فقط در اختيار خداست. شما چه مى‏دانيد كه اگر معجزه‏اى هم براى آن‏ها بيايد باز ايمان نمى‏آورند؟(۱۰۹)

همان‏طور كه از اول ايمان نياوردند اين بار هم دل‏ها و بينش آن‏ها را برمى‏گردانيم و آن‏ها را در طغيانشان سرگردان رها مى‏كنيم.(۱۱۰)

اگر ما فرشتگان را براى آن‏ها نازل مى‏كرديم و مرده‏ها با آن‏ها صحبت مى‏كردند و هر چيزى را مقابل آن‏ها جمع مى‏كرديم، باز هم ايمان نمى‏آوردند مگر اين‏كه خدا بخواهد، ولى بيشتر آن‏ها اين را نمى‏دانند.(۱۱۱)

ما به اين ترتيب براى هر پيغمبرى دشمنانى از شياطين انسانى و جنى قرار داديم كه بعضى از آن‏ها براى فريب‏دادن، سخنانى زيبا به بعضى وحى (القا) مى‏كنند. اگر خداوندت اين را نمى‏خواست آن‏ها اين كار را نمى‏كردند. آن‏ها را با دروغ‏هايى كه به هم مى‏بافند به حال خود واگذار.(۱۱۲)

تا دل‏هاى كسانى‏كه به آخرت ايمان ندارند به آن سخنان متمايل شود و آن را بپسندند و كارى را كه مى‏خواهند بكنند.(۱۱۳)

آيا غير از خدا داورى بجويم؟ در صورتى كه او وجودى است كه كتاب را به تفصيل براى شما نازل كرد. كسانى‏كه به آن‏ها كتاب داديم مى‏دانند كه آن به حق از طرف خداوند تو نازل شده، پس از كسانى‏كه دچار شك هستند نباش.(۱۱۴)

سخن خداوند تو از روى راستى و عدالت به پايان رسيد. كسى‏كه آن را تغيير دهد وجود ندارد. او شنوا و دانا است.(۱۱۵)

اگر از بيشتر كسانى‏كه در زمين هستند اطاعت كنى تو را از راه خدا منحرف مى‏كنند. آن‏ها فقط از گمان پيروى مى‏كنند و فقط حدس مى‏زنند.(۱۱۶)

خداوند تو كسانى را كه از راه او منحرف شده‏اند و افرادى را كه راه صحيح را شناخته‏اند، خوب مى‏شناسد.(۱۱۷)

بنابراين اگر به آيات خدا ايمان داريد از آنچه نام خدا بر آن برده شده بخوريد.(۱۱۸)

چرا از آنچه اسم خدا بر آن برده شده نمى‏خوريد؟! در صورتى كه خدا چيزهايى را كه بر شما حرام كرده برايتان توضيح داده است، مگر اين‏كه ناچار به خوردن آن شويد. اين‏ها افراد بسيارى را مطابق دلخواه خود بدون داشتن آگاهى گمراه مى‏كنند. خداوند تو افراد متجاوز را به خوبى مى‏شناسد.(۱۱۹)

گناه آشكار و پنهان را ترك كنيد. كسانى‏كه مرتكب گناه مى‏شوند جزاى كارى را كه كرده‏اند مى‏بينند.(۱۲۰)

از آنچه نام خدا بر آن برده نشده نخوريد چون اين‏كار اطاعت نكردن از فرمان خدا است. شيطان‏ها به دوستان خود وحى (القا) مى‏كنند كه با شما بگومگو (مجادله) كنند. اگر از آن‏ها اطاعت كنيد مشرك خواهيد بود.(۱۲۱)

آيا كسى‏كه مرده بود و ما او را زنده كرديم و براى او نورى قرار داديم كه با آن در ميان مردم راه برود، مثل كسى است كه در تاريكى قرار دارد و نمى‏تواند از آن خارج شود؟! براى افراد بى‏ايمان كارهايشان اين‏طور زينت داده شده است.(۱۲۲)

ما اين‏طور در هر شهرى سران گناه‏كارش را قرار داديم تا در آن نقشه‏هاى بد بكشند. آن‏ها اين نقشه‏ها را به ضرر خودشان مى‏كشند ولى توجه ندارند.(۱۲۳)

وقتى آيه‏اى براى آن‏ها بيايد مى‏گويند: ما ايمان نمى‏آوريم مگر اين‏كه آنچه به پيغمبران خدا داده شده به ما هم داده شود. خدا بهتر مى‏داند كه رسالتش را كجا قرار دهد. از جانب خدا به گناه‏كاران به علت مكرى كه مى‏كردند ذلت و عذابى شديد خواهد رسيد.(۱۲۴)

كسى را كه خدا بخواهد هدايت كند سينه‏اش را براى اسلام مى‏گشايد و اگر خدا بخواهد كسى را گمراه كند سينه‏اش را تنگ مى‏سازد، مثل اين‏كه دارد در آسمان بالا مى‏رود. خدا اين‏طور پليدى را بر افراد بى‏ايمان قرار مى‏دهد.(۱۲۵)

اين راه راست خداوند تو است. ما آيات را براى افرادى كه متوجه مى‏شوند توضيح داده‏ايم.(۱۲۶)

آن‏ها پيش خداوندشان خانه امنى دارند و خدا به سبب كارهايى كه مى‏كنند پشتيبان آن‏ها خواهد بود.(۱۲۷)

روزى كه همه آن‏ها را جمع مى‏كنيم، مى‏گوييم: اى گروه جن، شما عده زيادى از انسان‏ها را گمراه كرديد. دوستداران انسان آن‏ها مى‏گويند: خداوندا، بعضى از ما از بعضى بهره‏مند شديم و به پايان مدتى كه براى ما تعيين كرده بودى رسيديم. خداوند مى‏گويد: آتش جهنم جاى شما است و هميشه در آن مى‏مانيد، مگر اين‏كه خدا بخواهد كه نمانيد. چون خداوند تو حكيم و دانا است.(۱۲۸)

بعضى از ستمكاران را به‏خاطر كارى كه مى‏كنند سرپرست بعضى مى‏كنيم.(۱۲۹)

اى گروه جن و انس، آيا پيغمبرانى از خودتان براى شما نيامدند كه آيات مرا بر شما بخوانند و شما را از چنين روزى بترسانند؟ گفتند: بر ضد خودمان شهادت داديم. و زندگى دنيا آن‏ها را فريب داد و بر ضد خود شهادت دادند كه كافر بودند.(۱۳۰)

اين‏كار به دليل اين است كه خداوندت اهل شهرى را در حالى‏كه غافلند از روى ظلم نابود نمى‏كند.(۱۳۱)

هر گروهى به‏خاطر كارى كه كرده‏اند درجاتى دارند و خداوند تو از كارهايى كه مى‏كنند غافل نيست.(۱۳۲)

خداوند تو بى‏نياز و داراى رحمت است. اگر بخواهد شما را از بين مى‏برد و بعد از شما هر كه را كه بخواهد جانشين شما مى‏كند. همان‏طور كه شما را از نسل قوم ديگرى بوجود آورد.(۱۳۳)

وعده‏اى كه به شما داده شده حتماً عملى خواهد شد و شما نمى‏توانيد جلوى آن را بگيريد.(۱۳۴)

بگو: اى قوم من، هر كارى كه از دستتان برمى‏آيد بكنيد، من هم كار خود را مى‏كنم. بنابراين خواهيد دانست كه خانه عاقبت مال چه كسى خواهد بود. افرادى كه ظلم مى‏كنند رستگار نمى‏شوند.(۱۳۵)

مقدارى از زراعت و چارپايانى كه خدا آفريده براى خدا قرار دادند و مطابق تصور خود گفتند: اين مال خدا است و اين مال بت‏هاى ما. اما چيزهايى كه مال بت‏هايشان بود به خدا نمى‏رسد و آنچه براى خدا گذاشتند به بت‏هايشان مى‏رسد. بد جورى قضاوت مى‏كنند.(۱۳۶)

بدين‏ترتيب شريكان آن‏ها (شريكانى كه براى خدا ساختند) كشتن فرزندانشان را براى عده زيادى از مشركين زينت دادند تا آن‏ها را هلاك كرده و دينشان را بر آن‏ها مشتبه كنند. اگر خدا مى‏خواست چنين كارى نمى‏كردند. آن‏ها و دروغ‏هايى را كه به هم مى‏بافند، به حال خود بگذار.(۱۳۷)

به خيال خود گفتند: (خوردن) اين چارپايان و اين كشتزارها (براى همه) ممنوع است مگر كسانى‏كه ما بخواهيم از آن بخورند، و چارپايانى كه حرام بود سوار آن شوند، و چارپايانى را بدون ذكر نام خدا (مى‏كشند) و به خدا افترا مى‏زدند. خدا آن‏ها را به‏خاطر افترايى كه مى‏زدند مجازات مى‏كند.(۱۳۸)

و گفتند: آنچه در شكم اين چارپايان است، اختصاص به مردان و پسرانمان دارد و بر زنانمان حرام است. اگر مرده بود آن‏ها هم در آن شريكند. خدا جزاى اين حرفشان را خواهد داد، چون او حكيم و دانا است.(۱۳۹)

كسانى‏كه بچه‏هايشان را از روى كم‏عقلى و از روى نادانى كشتند و چيزهايى را كه خدا روزى آن‏ها ساخته بود با افترا به خدا حرام كردند، ضرر كرده‏اند و گمراه شده‏اند و راه صحيح را نشناخته‏اند.(۱۴۰)

خدا وجودى است كه باغ‏هاى داربست‏دار و بدون داربست و خرما و كشتزارى كه ميوه‏هايش گوناگون است و زيتون و انار را كه به هم شبيه هستند يا بدون شباهت هستند بوجود آورده. از ميوه‏هايش وقتى رسيد بخوريد و روز برداشت آن، زكات آن را بدهيد و زياده‏روى نكنيد. چون خدا كسانى را كه زياده‏روى مى‏كنند دوست ندارد.(۱۴۱)

بعضى از چارپايان بار مى‏برند و فرش شما مى‏شوند. از آنچه خدا روزى شما كرده بخوريد و از گام‏هاى شيطان پيروى نكنيد چون شيطان دشمن آشكار شما است.(۱۴۲)

هشت تا (چهار جفت) از ميش دو تا و از بز دو تا. بگو: آيا خدا نرها را حرام كرده يا ماده‏ها را، يا آنچه در رحم ماده‏ها است؟ اگر راست مى‏گوييد از روى علم به من بگوييد.(۱۴۳)

و از شتر دو تا و از گاو دو تا، بگو: آيا خدا نرهاى آن‏ها را حرام كرده يا ماده‏ها را، يا آنچه در رحم ماده‏ها است؟ آيا وقتى خدا چنين سفارشى به شما كرد، حاضر بوديد؟ چه كسى ظالم‏تر از كسى است كه بدون علم به خدا افترا بزند براى اين‏كه مردم را گمراه كند؟ خدا كسانى را كه ظلم مى‏كنند هدايت نمى‏كند.(۱۴۴)

بگو: در آنچه به من وحى شده حرامى بر خورنده آن نمى‏بينيم، مگر اين‏كه گوشت حيوان مرده يا خون ريخته‏شده يا گوشت خوك باشد، چون آن پليد است. يا نافرمانى خدا باشد كه حيوانى را به نامى غير نام خدا سر بريده باشند. كسى‏كه ناچار شد، بدون علاقه‏مندى و زياده‏روى، از آن بخورد اشكالى ندارد. چون خدا آمرزنده مهربان است.(۱۴۵)

بر يهوديان هر حيوان ناخن‏دارى را حرام كرديم و از گاو و گوسفند نيز پيه آن‏ها را حرام كرديم، جز آنچه در پشت آن‏ها است يا لابلاى روده‏ها يا قسمت‏هايى كه به استخوان چسبيده. اين‏كار را براى مجازات ظلم آن‏ها كرديم و ما راست مى‏گوييم.(۱۴۶)

اگر حرف تو را قبول نكردند، بگو: خداوند شما صاحب رحمت بى‏انتها است و عذابش از گناه‏كاران دفع نمى‏شود.(۱۴۷)

مشركين خواهند گفت كه اگر خدا مى‏خواست ما و پدرانمان مشرك نمى‏شديم و چيزى را حرام نمى‏كرديم. افرادى هم كه قبل از آن‏ها بودند همين‏طور منكر رسالت پيغمبران شدند تا اين‏كه عذاب ما را چشيدند. بگو: آيا علمى پيش شما است؟ اگر هست آن را براى ما ابراز كنيد. شما فقط از گمان پيروى مى‏كنيد و فقط حدس مى‏زنيد.(۱۴۸)

بگو: خدا دليل كامل دارد، اگر مى‏خواست همه شما را هدايت مى‏كرد.(۱۴۹)

بگو: شاهدهايتان را كه شهادت مى‏دهند كه خدا اين‏ها را حرام كرده بياوريد. اگر شهادت دادند تو با آن‏ها شهادت نده و از دلخواه افرادى كه منكر آيات ما شدند و از دلخواه افرادى كه به آخرت ايمان ندارند و براى خدا شريك درست كرده‏اند پيروى نكن.(۱۵۰)

بگو: بياييد آنچه خداوندتان حرام كرده بر شما بخوانم: چيزى را شريك خدا نسازيد، و به پدر و مادر نيكى كنيد و بچه‏هايتان را به‏خاطر فقر نكشيد، ما روزى شما و آن‏ها را مى‏دهيم، به كارهاى زشت، چه آشكار چه پنهان، نزديك نشويد و كسى را كه خدا كشتنش را حرام كرده نكشيد، مگر به حق. اين چيزى است كه خدا شما را به آن سفارش كرده تا آن‏ها را تشخيص بدهيد.(۱۵۱)

به مال يتيم، جز با بهترين وجه (براى اداره اموالش) نزديك نشويد تا به رشد خود برسد. كيل (پيمانه) و وزن را از روى عدالت كامل بدهيد. هيچ‏كس را جز به اندازه تواناييش مكلف نمى‏كنيم. وقتى حرفى مى‏زنيد عدالت را مراعات كنيد اگر چه درباره خويشانتان باشد و به عهدى كه با خدا بسته‏ايد وفا كنيد. اين چيزى است كه خدا شما را به آن سفارش كرده تا متوجه باشيد.(۱۵۲)

اين راه راست من است، از آن پيروى كنيد و از راه‏هاى ديگر پيروى نكنيد چون شما را از راه خدا دور و متفرق مى‏كند. اين چيزي است كه خدا شما را به آن سفارش كرده تا پرهیزکار شويد.(۱۵۳)

به موسى تورات را، براى كامل كردن نعمت بر كسى‏كه نيكى كرد، وشرح هر چيز و راهنمايى و رحمت است، داديم تا شايد به ملاقات خداوندشان ايمان بياورند.(۱۵۴)

اين قرآن كتاب مباركى است كه ما نازل كرديم، بنابراين از آن پيروى كنيد و از نافرمانى و عذاب خدا بترسيد تا مورد رحمت او قرار گيريد.(۱۵۵)

تا نگوييد كه كتاب بر دو طایفه قبل از ما نازل شده و ما از آموختن آن غافل بوديم.(۱۵۶)

يا نگوييد كه اگر كتاب بر ما نازل مى‏شد، بيشتر از آن‏ها هدايت مى‏شديم. دليل روشنى از خداوندتان و هدايت و رحمت براى شما آمده، بنابراين چه كسى ظالم‏تر از كسى است كه منكر آيات خدا شود و از آن رو برگرداند؟ افرادى را كه از آيات ما روگردان باشند به سبب اين‏كارشان با عذاب بدى مجازات مى‏كنيم.(۱۵۷)

آيا انتظار مى‏كشند كه فرشتگان پيش آن‏ها بيايند، يا خداوندت بيايد، يا قسمتى از آيات خداوندت براى آن‏ها بيايد؟ روزى كه بعضى از آيات خداوندت بيايد، ايمان آوردن كسى‏كه قبلاً ايمان نياورده یا با ايمانش كار خيرى انجام نداده، فايده‏اى ندارد. بگو: انتظار بكشيد ما هم انتظار مى‏كشيم.(۱۵۸)

كسانى‏كه دينشان را فرقه فرقه كردند و به صورت گروه‏هايى در آمدند تو رابطه‏اى با آن‏ها ندارى. كار آن‏ها با خداست. خدا آن‏ها را از كارهايى كه مى‏كردند آگاه مى‏كند.(۱۵۹)

كسى‏كه كار خوبى بكند ده برابر پاداش دارد و كسى‏كه كار بدى كند فقط به اندازه آن مجازات مى‏شود و به آن‏ها ظلمى نمى‏شود.(۱۶۰)

بگو: خداوند من مرا به راه راست هدايت كرده، به دينى ارزشمند، دين خالص ابراهيم، ابراهيم مشرك نبود.(۱۶۱)

بگو: نماز من، عبادات من، زندگى من و مرگ من براى خداست كه صاحب‏اختيار همه مردم جهان مى‏باشد.(۱۶۲)

شريكى ندارد و به من دستور اين‏كار داده شده و من بيشتر از همه مسلمان (تسليم حكم و نظر خدا) هستم.(۱۶۳)

بگو: آيا اربابى (خداوندى) غير از خدا براى خودم پيدا كنم؟ در صورتى كه او مالك هر چيز است. هر كسى هر كارى مى‏كند بر عهده خودش است. هيچ‏كس بار گناه ديگرى را برنمى‏دارد. بازگشت شما پيش خداوندتان است. او شما را از امورى كه در آن اختلاف نظر داشتيد خبردار مى‏كند.(۱۶۴)

اوست كه شما را در زمين خليفه كرد و بعضى از شما را به درجاتى بر ديگران برترى داد تا شما را در آنچه به شما داده امتحان كند. مجازات خداوند تو به سرعت انجام مى‏گيرد، و او آمرزنده و مهربان است.(۱۶۵)